خداشناسی کودکان برای والدین

خداشناسی برای کودکان

لزوم آمادگی برای ورود به جهانی کاملاً متفاوت و گاهی دور از انتظار

هر پدر و مادر وقتی تصمیم می‌گیرند صاحب فرزند بشوند به خیلی چیزها فکر می‌کنند. انتخاب اسم که مهم‌ترین و اولین دغدغه فکری است ، بعدازآن هم از لباس و جای خواب کودک گرفته تا مسائل تربیتی و اینکه وقتی بزرگ شد چه مدرسه‌ای برود و هزار چیز ریزودرشت و دور و نزدیک دیگر که سخت ما را به خود مشغول می‌کند. در این غوغای شیرین چه کسی می‌تواند فکر کند که چالش‌هایی هم وجود دارد که معادله‌های ذهنی و پیش‌بینی‌های تربیتی و اجرایی که خوانده و به آن فکر کردیم، هیچ کمکی به حل آن ها نمی‌کنند و گاهی چنان برق‌آسا ظاهر می‌شوند که غافل‌گیرمان می‌کند .

تصور کنید کودک ما عروسک به دست و بی‌هیچ مقدمه‌ای جلوی ما ظاهر می‌شود و می‌پرسد

” خدا چشَم داره؟”

به ‌یک‌ باره پدید می‌ آیند و پاسخ به آن‌ها پایه‌های نگرش کودک دلبندمان را به حیات بنا می‌کند.

سؤالاتی که شاید پاسخ آن برای ما آسان باشد  اما فارغ از میزان تسلطی که به پاسخ داریم ، ما با یک کودک چندساله طرف هستیم که آشنایی با مباحث انتزاعی ندارد ولی نمی‌توانیم با این توجیه از دادن پاسخ به او طفره برویم .

باید بدانیم که سؤالاتی ازاین‌دست  شروع‌شده‌اند و سخت منتظر پاسخ هستند تا ساختمان ذهن او را شکل بدهد.

توجه به مراحل رشد تفکر در کودک در سنین مختلف و میزان درک او از هستی و قدرت تصورات عینی و انتزاعی که به تفاوت در میان کودکان پدید می‌آید از نکته‌هایی است که باید قبلاً  آگاهی‌های نسبی از آن‌ها کسب کرده باشیم .

روانشناسان، تفکر در کودکان را از ابتدای تولد تا سنین بلوغ موردبررسی قرار داده و ویژگی‌های هر دوره را طبقه‌بندی کرده‌اند و در مورد اینکه کودکان چگونه به خداوند می‌اندیشند نیز اظهارنظرهایی کرده‌اند اما برای کودکان بین 7 تا 11 سال که ورود به جهان خارج از خانه را تجربه می‌کنند و در سایت ما گروه سنی اصلی قلمداد می‌شود این‌طور بیان‌شده است که درک کودکان 7 تا 8 سال از مفاهیم مذهبی، کمتر رنگ خیال دارد. همچنین کودک مفاهیم مذهبی را که غالباً انتزاعی و کنایی هستند، به همان معنای تحت‌اللفظی و تجسم‌یافته معنا می‌کند. برای مثال اگر ترجمه‌ی عبارت «یدالله فوق ایدیهم» یا «اهدنا الصراط المستقیم» برای او بیان شود، تصورش از دست خدا و نیز راه مستقیم، همان معنای عینی آن‌هاست.

درک کودکان از خدا در این محدوده سنی بیشتر انسانی فوق‌العاده است تا موجودی فوق طبیعی. کودکان خدا را شبیه انسانی نورانی می‌پندارند و یا گاه او را به‌صورت شعله آتش توصیف می‌کنند. به ‌طور کلی در تصور انسانی که کودکان این سنی از خدا دارند او را بیشتر یک مرد تصور می‌کنند تا یک زن. کودکان خدا را دوست دارند اما قدرت سحرآمیز و نیز خشمگینی او در برابر اعمال ناپسندی که ما تعریف می‌کنیم، باعث می‌شود ترسی از خداوند در دل داشته باشند.

اکثریت کودکان در دوره دبستان، جای خدا را در آسمان می‌دانند و دلایل گوناگونی برای آن بیان می‌کنند؛ گاهی به دلیل بزرگی‌اش و گاهی به دلیل اینکه وظایفش را بتواند خوب انجام دهد؛ مانند نظارت بر بندگان، دیدن آن‌ها و رسیدگی به کارشان.

درهرصورت والدین و مربیان لازم است بدانند مطابق نظر عمده روانشناسان حدوداً از سن 11 سالگی به بالا ، بالاترین سطح کیفیت شناختی در کودک ایجاد می‌شود و کودکان می‌تواند پیرامون مسائل انتزاعی به تفکر بپردازد و استدلال‌هایی را بیان و یا از آن‌ها دفاع کند و در سنین پایین‌تر نمی باید از آن‌ها انتظار تفکری مطابق خود داشته باشند.

Little girl and her mom are walking near the sunflower field. Like every child, she is very curious, and she wants to know everything about what she sees

بعداز شناخت در مورد سطح درک کودک توجه کلی به دسته‌بندی سؤالاتی که معمولا ممکن است توسط کودکان پرسیده شود و گاهی از شکل و شمایل خدا شروع‌شده و به مفاهیمی از چیستی حیات و چگونگی مرگ وزندگی بعدازآن کشیده شود ، از نکات دیگری است که ما باید قبلاً خود را برای آن آماده کرده باشیم .

برای مثال همان‌طور که اشاره شد کودکان دبستانی در بازه سنی 7 تا حدود 10 سالگی، به لحاظ رشد شناختی در مرحله تفکر مذهبی عینی قرار دارند و توان فهم استدلال‌ها و نظریه‌های مختلف را ندارند لذا می‌توانید مطابق نمونه‌های زیر به سؤالات آن‌ها پاسخ بگوید.

برای کودکان پیش‌دبستانی حدود 7 سال

* کودک: مامان خدا چه شکلیه؟ آیا مثل ما دست‌وپا و سر داره؟

** مادر: خودت دراین‌باره چی فکر میکنی دخترم؟

* من فکر می‌کنم خدا یه مرد خیلی قویه مثل بابا که توی آسمون یا بهشت زندگی میکنه و داره از اون جا به ما نگاه میکنه.

** خب عزیزم برای اینکه جوابت رو بدم میخوام برات یک مثال بزنم.  الان بوی غذا رو میفهمی؟ یا بیرونو ببین، بادی که داره میخوره به برگ درختها رو میبینی؟

*بله.

**خب بگو ببینم بوی قرمه سبزی یا خود باد چه شکلی هستن؟

* اوووم! شکل ندارن که!

** خب خدا هم میتونیم بگیم همینجوریه. خدا شکل نداره یا ما نمیدونیم چه شکلیه. البته این مثال رو برای اینکه متوجه بشی گفتم.

* پس…. خدایی رو که نمیبینیم و نمیدونم چه شکلی هست اصلاً، از کجا بفهمیم وجود داره؟

** از کجا فهمیدی باد وجود داره؟ یا داره بوی غذا میاد؟

* چون برگ‌ها تکون خوردن خب. غذا هم که روی گاز داره میپزه!

** خدا هم درسته دیدنی نیست، اما نشانه‌های وجودش رو میتونیم ببینیم. همین برگ و درخت و گل و کل طبیعت رو با همه قشنگیش به نظرت جز خدا که خیلی قدرتمنده میتونه به وجود آورده باشه؟ خورشیدی که داره به ما نور میده، ستاره‌هایی که شبا توی آسمون می درخشن، بارونی که میاد و همه طبیعت رو سرسبز میکنه، حیوونای قشنگی که دورو بر ما هستند و هر کدوم برای یه کاری آفریده شدن، اینکه من تو رو خیلی دوست دارم و کلی چیزای دیگه، نشانه‌هایی هستن که به ما نشون میدن خدا وجود داره و خیلی هم مهربونه که انقدر به فکر ما هست.

برای کودکان دبستانی

……* خدایی که نمی‌بینیم و نمی دونیم چه شکلی هست، پس از کجا بدونیم وجود داره؟

** دخترم تا حالا دقت کردی که گندم، لوبیا، درختها و گلها چه‌جوری رشد می کنن؟  اگر خاک مواد غذایی کافی نداشته باشه هیچ کدوم رشد نمیکنن. اگر خاک خاصیت چسبندگی نداشته باشه، قلمه یا جوانه گیاه با باد درمیاد و از بین میره. اگر خوشید فاصله ش با ما بیشتر از این بود همه جا انقدر سرد بود که چیزی درنمی اومد. اگر نزدیکتر بود همه چیز رو میسوزوند. اگر باد ابرها رو جابجا نمیکرد و بارون به وجود نمی اومد هیچ کدوم رشد نمی کردن. پس ببین برای رشد کردن یک گیاه چقدر همه چیز باید به طور منظم دست به دست هم بدن.

به وجود اومدن شب و روز رو هم خوب توجه کن. خورشید و زمین و ماه توی یه مدارهای مشخصی دارن میچرخن. اگر سرعت هر کدوم بیشتر از این بود از مدار خارج میشدن و اگر هر کدوم تو مدار دیگری قرار میگرفتن ما شب و روز نداشتیم. پس نظمی که در عالم وجود داره نمیتونه خود بخودی باشه. حتماً باید یه افریننده ی دانا و حکیمی فکر این همه چیز رو کرده باشه تا دنیا بشه این. اون آفریننده جز خدای واحد نمیتونه باشه.

gettyimages-97611226-612x612
Portrait, pigtails, thinking, planning, positive emotion, Ideas, Inspiration, creativity, studying, learning, garden, nature, Asian and Indian Ethnicities

اما نکته مهم دیگر اینکه باید بدانید انگیزه پرسش سؤالات در کودکان متفاوت است . گاهی سؤالات  فقط برای جلب‌توجه ما پرسیده می‌شود و یا واگویه ای از پرسش دیگران است که کودک ما شنیده و گاهی سؤالاتی که مستقیماً ذهن او را درگیر کرده است و لازم است تا با او همراهی شود تا دست‌کم حس و اشتیاق پرسشگری در او بیدار بماند.

تشخیص میان انواع سؤالات از منظر انگیزه پرسش ، تنها با شناختی که شما از کودک خوددارید ممکن خواهد بود و برای آن معیار مشخصی وجود ندارد اما لازم است بدانید که حتی سؤالاتی که باانگیزه جلب‌توجه پرسیده می‌شوند نیز مهم بوده و باید از فرصت پیش‌آمده برای شکل‌دهی به سؤالات عمیق‌تر استفاده کنید .

در بخش روش‌های اجرایی و شیوه‌های عملی ، ما در مورد اطلاعات لازم و تفاوت‌ها سؤالات  و چرخه مناسب پاسخ‌دهی به آن‌ها برای شما  پیشنهادهای مطرح می‌کنیم تا شما متناسب با شرایط زندگی خود بهترین نتایج را از این مرحله رشد کودک خود به دست آورید .

نکته ها و نمونه های این قسمت

بخشی از کتاب «کلیدهای آموختن به کودکان در مورد خداوند» صفحات 129 تا 132 برای آشنایی بیشتر با این مفهوم انتخاب شده است.

برای دانلود فایل کلیک کنید

همچنین بخش‌هایی از کتاب «اصول و شیوه‌های تربیت توحیدی» با عناوین زیر در ارتباط با این مفهوم انتخاب شده‌اند. برای دانلود و مشاهده کلیک کنید.

معرفی خدا در متن زندگی کودک. صفحات 76-77 و80-81

پرهیز از تعجیل و سختگیری. صفحات 99-100 و110-111

داشتن تصور درست از خدا. صفحات 135-136

 

بخشی از مقاله «تربیت معنوی از دیدگاه علامه  طباطبایی (ره)» برای آشنایی بیشتر با این مفهوم انتخاب شده است.

برای دانلود فایل کلیک کنید

برای آشنایی بیشتر در این زمینه میتوانید به کتاب‌ شصت پرسش اعتقادی نوشته آقای سید رضا طباطبایی مراجعه فرمایید.

برای دانلود شناسنامه کتاب کلیک کنید

همچنین کتاب های «آموزش مفاهیم دینی همگام با روانشناسی رشد» نوشته ناصر باهنر و« روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی» معرفی می شوند.

برای دانلود شناسنامه کتاب کلیک کنید
برای دانلود شناسنامه کتاب کلیک کنید

لطفاً شما نیز اگر منبع دیگری برای آشنایی با چگونگی پرسش‌های کودکان و نحوه‌ی پاسخگویی به آن‌ها برای سنین 7 تا 11 سال دارید به ما معرفی کنید.

همچنین از شما می خواهیم اگر نکته مفید دیگری در این ارتباط مطالعه و یا شخصا تجربه کرده اید با ما در میان بگذارید.

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان کنید.

منتخب نظرات شما درباره این مطلب: